4 Turissem
4.1 Survista
A: Situaziun da partenza
Il turissem č per il Grischun ina basa centrala per l'existenza e per il bainstar. El č la pitga purtanta da la structura d'economia e d'abitadi sco er in segn caracteristic d'identificaziun.
In turissem che ha success basegna blers elements constitutivs. Quai čn la cuntrada, l'abitadi e l'equipament, ina infrastructura da gronda prestaziun sco er ina cumpetenza turistica. Per pudair exister en il futur en il martgŕ internaziunal da turissem sto vegnir tegni quint da questas pretensiuns turisticas en il rom d'ina examinaziun cumplessiva ed i ston vegnir stgaffidas premissas favuraivlas per il svilup turistic. La planisaziun dal territori duai prestar ina contribuziun per:
- in svilup dal turissem che tegna mintgamai quint dal potenzial da svilup correspundent,
- ina infrastructura turistica d'auta qualitad inclusiv in equipament confurm al turissem en il territori d'abitadi (stad ed enviern),
- ina buna cuntanschibladad ed ina colliaziun cun ils territoris che vegnan dumandads,
- in provediment ed ina dismessa suffizienta,
- ina qualitad fitg auta da l'ambient, dal territori da la cuntrada, dals territoris natirals e culturals sco er dals maletgs dal vitg sco chapital per il turissem,
- in sustegn da la populaziun indigena tar novs svilups,
- ina segirezza meglierada da planisaziun e d'investiziun (determinar territoris e modas da proceder coordinadas),
- proceduras effizientas (planisaziun, permissiun, concessiunament).
Las fermezzas extraordinarias dal turissem grischun čn la gronda cumpetenza turistica, l'infrastructura turistica multifara, la cuntrada attractiva e la varietad culturala.
Tar las deblezzas tutgan la cumpetitivitad per part insuffizienta, l'indebitament, il grad insuffizient d'utilisaziun dals letgs, la mancanza da persunal qualifitgŕ en la gastronomia, ina mancanza da la conscienza turistica tar parts da la populaziun, ina pitschna exauriziun dals potenzials en il sectur dal turissem da stad e dal turissem rural sco er il tractament da la cuntrada senza quitŕ.
Ils ultims onns čn sa midads fermamain ils conturns dal turissem en il territori da las Alps. Quai s'exprima en tendenzas sco ina concurrenza internaziunala pli dira, adattaziuns structuralas en furma da concentraziuns u il sforz da far novas investiziuns. Quests svilups influenzeschan ultra da l'economia er l'ambient e la cuntrada sco er la populaziun e las finanzas da las destinaziuns turisticas.
Er ils circuls turistics n'enconuschan betg il futur dal martgŕ e na san betg tge svilup che la dumonda vegn a far. A lunga vista vegn questa intschertezza anc rinforzada dals effects pussaivels da la midada dal clima. Pervia da quai čn necessarias ina flexibilitad uschč gronda sco pussaivel ed ina prevenziun, per ch'il turissem possia restar flexibel e cumpetitiv. Entant ch'il turissem sco tal fa part d'in dals martgads globals ils pli impurtants che creschan bain, čn las prognosas per il turissem en las Alps pli modestas. Il creschament vegn realisŕ main cun in augment da la surfatscha, mabain plitost grazia ad innovaziuns entaifer ils territoris averts ed accessibels resp. cun conquistar novs martgads. Disciplinas da sport d'aventura che vegnan en moda pretendan reacziuns flexiblas da la purschida. Ils giasts pretendan faschs da servetschs, purschidas d'eveniment, da cultura e da furmaziun, confort, stabiliments che han ina capacitad suffizienta ed a medem mument cuntradas intactas (vacanzas sco product integral). La cumpetitivitad internaziunala sforza da sa concentrar sin las meglras destinaziuns e sin lur equipament territorial optimal sco er da mobilisar purschidas regiunalas spezialas. Las sfidas chaschunan pretensiuns midadas u pretensiuns novas envers il territori (ill. 4.1).
Illustraziun 4.1: Sfidas per il turissem - novas pretensiuns territorialas
Il turissem dal futur pretenda ina planisaziun surcommunala fin surregiunala pli ferma. D'ina vart pon vegnir surpigliads ils gronds custs d'investiziun e da gestiun per regla mo d'in intschess pli grond. Averturas sco er edifizis e stabiliments pli gronds pon pia vegnir planisads en moda raschunaivla mo sin plaun surcommunal. Da l'autra vart vai per in svilup da territoris turistics ch'čn colliads in cun l'auter er sur ils cunfins communals or sco er per la colliaziun da regiuns champestras cun ils centers turistics.
En il rom da la planisaziun directiva regiunala čn vegnids designads tranter ils onns 1993 - 2000 territoris da skis (inclusiv ils implants turistics da transport) sco er plazzas da golf e plazzas da campadi pli grondas, sendas da viandar, loipas e rutas per velos da muntogna. Ils territoris da skis ch'čn zavrads regiunalmain vegnan transferids en il plan directiv chantunal ż uschenavant ch'els čn vegnids approvads da la regenza - sco regiuns da recreaziun intensiva.
Er ordaifer ils territoris ch'čn equipads cun las infrastructuras turisticas sa sviluppa in grond creschament d'activitads da temp liber. Quest svilup che capita savens en moda plauna e dascusa po porscher novas pussaivladads d'utilisaziun sco er daventar ina nova chargia per territoris per gronda part anc intacts. Questa tendenza renviescha ad in basegn creschent da stabiliments da temp liber e da regiuns da recreaziun vischinas en ils territoris dal chantun Grischun cun gronda populaziun (territoris urbans / aglomeraziuns, territoris turistics).
B: Ponderaziuns generalas
- Zielsetzung
In turissem ch'č cumpetitiv a lunga vista e che contribuescha essenzialmain a la basa da l'existenza e dal bainstar e che sa sviluppa vinavant sin basa dals potenzials e da las particularitads specificas dal lieu.
- Strategische Schwerpunkte
Cuntinuar a sviluppar il turissem en moda persistenta ed al accordar cun ils basegns dals giasts e cun las premissas natiralas
Il svilup turistic duai cuntanscher in equiliber tranter l'economia (promoziun da l'innovaziun e da la valur agiuntada), la cuntrada (garantir e meglierar la qualitad da l'abitadi, da l'ambient e da la cuntrada) e la societad (integrar aspects culturals e socials) (ill. 4.2). Il potenzial da la valur agiuntada vegn garantě. En emprima lingia vegnan prendids en mira renovaziuns ed optimaziuns che sa refereschan als basegns dals giasts ż basegns che sa midan ż ed a las premissas natiralas che sa midan (midada dal clima) e che sa chattan entaifer ils territoris ch'čn gia vegnids averts.
Illustraziun 4.2: Criteris per in svilup persistent dal turissem
Sviluppar in "turissem rural" independent
Ils territoris rurals sviluppan in turissem individual che sa basa sin las atgnas fermezzas e sin ils agens potenzials (svilup endogen).
Prender en mira la colliaziun da las aglomeraziuns turisticas
Territoris che vegnan utilisads dal turissem vegnan tractads sco aglomeraziuns ch'čn funcziunalmain coerentas. Ellas cuntegnan:
- centers turistics e lur equipaments turistics
- territoris centrals che vegnan utilisads en moda intensiva (regiuns da recreaziun intensiva, stabiliments spezials da temp liber)
- ulteriurs abitadis (cun u senza infrastructura turistica)
- conturns betg utilisads u utilisads en moda extensiva (incl. zonas da paus e da protecziun)
"Prender en mira la colliaziun da las aglomeraziuns turisticas" signifitgescha:
- las singulas purschidas turisticas vegnan accordadas e colliadas ina cun l'autra en moda surcommunala / regiunala
- ils implants turistics che sa chattan ordaifer il territori d'abitadi ed ils ulteriurs abitadis vegnan colliads cun il center turistic
- la colliaziun cun la rait da traffic surregiunala vegn garantida (traffic public, parcadis)
- ina relaziun equilibrada tranter territoris che vegnan utilisads en moda intensiva e tals che vegnan utilisads en moda extensiva u che na vegnan betg utilisads (territoris supplementars u territoris d'equiliber) vegn garantida.
Illustraziun 4.3: Parts colliadas da l'aglomeraziun turistica
- Grundsätze
Concepir il turissem tenor il potenzial e tenor il caracter dals territoris
Il turissem ha lieu en tut ils tips da territoris. Il svilup dal turissem vegn concepě mintgamai en correspundenza cun l'adattaziun e cun il caracter dal territori respectiv. Ils territoris turistics cun ils centers turistics e cun lur equipaments da lieu da cura sco er ils territoris rurals furman ils puncts centrals dal turissem. Correspundentamain al potenzial different (purschidas, grondezza e premissas natiralas) vegn concepě il turissem en moda differenta en ils territoris turistics ed en ils territoris rurals (ill. 4.4 e charta tematica davart il turissem).
- Stabiliments spezials da temp liber vegnan realisads en ils territoris turistics, en territoris urbans / aglomeraziuns ed en territoris rurals. Areguard la dimensiun ed areguard la concepziun vegnan els accordads cun la capacitad dal territori. Parcs d'eveniments e parcs tematics cun in traffic da glieud pli grond e cun consequenzas considerablas per il territori e per l'ambient vegnan limitads a territoris turistics ed a territoris urbans / aglomeraziuns.
- Occurrenzas turisticas grondas cun consequenzas considerablas e cun in basegn da coordinaziun surcommunal vegnan manadas tras en ils territoris turistics ed en ils territoris urbans / en las aglomeraziuns ed accordadas cun la structura da l'abitadi (rait da centers, axas e territoris rurals).
Illustraziun 4.4: Turissem tenor tips da territoris
Utilisar las regiuns da recreaziun intensiva en moda multifuncziunala ed optimar il standard (1. prioritad)
Regiuns da recreaziun intensiva čn territoris, en ils quals igl č da princip pussaivel d'installar implants turistics da transport. Quai vala per regiuns da recreaziun intensiva existentas (situaziun da partenza) e per regiuns da recreaziun intensiva cun il stadi da coordinaziun "determinaziun". Regiuns da recreaziun intensiva vegnan utilisadas uschia ch'ils potenzials locals ed ils basegns mintgamai actuals pon vegnir realisads sco er che las pussaivladads d'utilisaziun a lunga vista e la qualitad dals territoris natirals (turissem da stad) da la regiun čn garantids. En emprima lingia vegnan els optimads en quai che reguarda la purschida, il manaschi ed il confort. En cas da la renovaziun e da l'engrondiment vegnan er resguardads ils potenzials e las pretensiuns d'ina utilisaziun durant l'entir onn sco er las premissas natiralas che sa midan (midadas dal clima, privels da la natira).
- "Potenzial d'optimaziun" cf. las explicaziuns
- "Regiuns da recreaziun intensiva" cf. las explicaziuns
Colliar ed engrondir las regiuns da recreaziun intensiva en moda cumpatibla cun il territori (2. e 3. prioritad)
Regiuns da recreaziun intensiva ch'existan pon vegnir engrondidas u colliadas, sch'ils suandants criteris čn ademplids (en cas da colliaziuns determinadas e da territoris d'engrondiment gia sclerids en moda generala):
- rentabilitad (resguardond l'impurtanza per l'economia publica)
- qualificaziun natirala
- nagins interess da protecziun predominants
- coordinaziun territoriala
- "Adattaziun" ed "interess da protecziun" cf. las explicaziuns
C: Secturs da responsabladad
Projects turistics innovativs che correspundan a las ponderaziuns generalas e che s'orienteschan ad in'utilisaziun persistenta vegnan promovids e sustegnids. Federführung: Amt fur Wirtschaft und Tourismus.
La confederaziun č l'autoritad directiva che giuditgescha tenor il dretg federal dumondas per concessiunar implants turistics da transport. Federführung: Bundesamt fur Verkehr.
Cun determinar las regiuns da recreaziun intensiva vegnan er resguardadas l'optimaziun da l'utilisaziun en la regiun da recreaziun intensiva existenta sco er l'optimaziun da la purschida e la spezialisaziun. Federführung: Regionen.
Per gronds projects d'engrondiment en territoris averts e per amplificaziuns resp. per colliaziuns da regiuns da recreaziun intensiva vegn premess in concept turistic d'avertura. Federführung: Interessenz.
- "Concept d'avertura" cf. las explicaziuns
D: Explicaziuns ed ulteriuras infurmaziuns
- Adattaziun structurala ed intensivaziun en il turissem: En general pon ins discurrer d'in grond basegn d'investiziun ed il medem mument da sintoms da saturaziun tar il sport d'enviern. Telefericas che prestan dapli e ch'čn pli confortablas vegnan construidas, e quai per part sco remplazzament da telefericas e da runals existents, per part sco implants novs. Indrizs d'ennavar vegnan utilisads adina pli savens e per surfatschas adina pli grondas. Ultra da quai pretendan novas disciplinas da sport d'aventura - che vegnan en moda, ch'čn da curta durada e ch'čn dependentas da tscherts implants - novas adattaziuns da l'infrastructura e dal manaschi. Questa tendenza concurrenzescha per part las utilisaziuns tradiziunalas. Tut en tut s'accelerescha adina pli fitg il ritmus d'innovaziun en il turissem. Uschia daventan ils ciclus da vita da las purschidas e dals implants adina pli curts. Per mancanza d'avunda agens mezs finanzials e pervia d'ina politica da credit restrictiva da las bancas arrivan purschiders turistics adina pli savens en circumstanzas ch'čn strusch pli da dumagnar. Per garantir la rentabilitad e la cumpetitivitad vegn fatg quint cun ina concentraziun - quai che po avair per consequenza er ina tscherta "reducziun a l'essenzial" - u purschidas differenziadas. Per augmentar l'effizienza e per cuntanscher ina tscherta grondezza per finanziar novas investiziuns, fusiuneschan adina dapli interpresas u destinaziuns - perfin sur ils cunfins or. Plinavant datti in trend da porscher en ils territoris d'abitadi u en centers da traffic eveniments ch'čn liads vi dad implants e che n'čn betg dependents da l'aura (parcs da temp liber, purschidas dad indoor, cf. chap. 5.2.3).
- Dal territori da skis a la regiun da recreaziun intensiva: En il decurs dals onns e sut l'influenza da las furmas da viver urbanas čn sa transfurmadas las surfatschas ch'čn vegnidas utilisadas ina giada mo sco territoris da skis a regiuns da recreaziun che vegnan duvradas en moda polivalenta ed intensiva. Ellas čn sa sviluppadas ad in gener da cuntradas alpinas d'eveniment e da temp liber, en las qualas stattan en il center la diversitad da l'eveniment e dal divertiment. Il medem mument vegn dentant spetgada dals giasts ina cuntrada che ha ina tscherta qualitad. Quests territoris vegnan munids cun implants da transport che han dapli capacitad, dapli confort e ch'čn accessibels ad in circul da clientella pli grond. Plinavant vegn promově l'interess vi da tals territoris cun implants spezials per diversas novas activitads da temp liber. Cun la noziun moderna "regiun da recreaziun intensiva" vegn tegně quint da quest svilup. Il medem mument duai vegnir signalisŕ uschia ch'i sa tracta tar il svilup da las regiuns da recreaziun intensiva er d'ina nova orientaziun e da dapli flexibilitad.
- Sco occurrenzas turisticas grondas cun consequenzas considerablas e cun in basegn da coordinaziun surcommunal valan champiunadis mundials da skis u gieus olimpics d'enviern. Cursas alpinas e cursas d'orientaziun sco er cursas da velo e da velo da muntogna na tutgan betg tar questa categoria d'occurrenzas turisticas grondas.
- Potenzial d'optimaziun: Regiuns da recreaziun intensiva han in'utilisaziun optimala. Quella č cuntanschida, sch'igl č avant maun in equiliber tranter la capacitad ecologica, tranter il potenzial natiral da qualificaziun per far las activitads da recreaziun, tranter il dumber da las visitadras e dals visitaders (densitad) sco er tranter la prestaziun installada dals implants da transport. Actualmain vegnan sviluppadas metodas per dar resposta a la dumonda, cur ch'ins realisescha che quest potenzial č exaurě (certificaziun, auditing). Sche l'utilisaziun optimala na vegn betg cuntanschida, č avant maun in potenzial da reserva. Quai duai vegnir exaurě avant che la surfatscha utilisada vegn engrondida. Sch'in territori vegn utilisŕ sur quest optimum or, alura č la densitad da l'utilisaziun memia intensiva. Quai po avair consequenzas negativas per il territori e per l'ambient sco er per il manaschi (andament, confort, segirezza) e cuntrafar ad in'utilisaziun dal territori a lunga vista ch'č favuraivla per la clientella.
- Qualificaziun natirala: Clima local che fa bain (autezza, exposiziun, segirezza da naiv), pendenza favuraivla da la spunda, qualitad e structura da la spunda (intervenziuns admissiblas) e segirezza da lavinas sco er in potenzial da privel pli grond che na sto betg vegnir temě ed ina segirezza da naiv che n'č betg periclitada da la midada dal clima. En regiuns pli bassas u en lieus exponids n'č la segirezza da naiv betg adina avant maun. Quai vegn resguardŕ cun giuditgar la qualificaziun natirala.
- Nagins interess da protecziun predominants: Pertutgads n'čn nagins territoris da protecziun da la cuntrada ch'čn determinads tenor il plan directiv (pussaivla č eventualmain ina cumpensaziun), nagins asils federals da selvaschina e nagins guauds cun ina funcziun da protecziun speziala, per regla nagin disturbi da territoris per la protecziun da la natira tenor il plan directiv.
- Il concept turistic d'avertura represchenta ina basa ch'č vegnida elavurada da las interpresas interessadas per adattar la planisaziun directiva e la planisaziun d'utilisaziun. Per regla cumpiglia ella: cumprova da la rentabilitad, indicaziuns davart la regiun da recreaziun intensiva (regiun averta, potenzial d'optimaziun, nova avertura cun ina cumprova da la qualificaziun), davart ils territoris da protecziun, davart il guaud, davart la rait e davart la prestaziun dals implants da transport, davart la colliaziun da traffic (viadi d'access, parcadis, traffic public), davart las consequenzas dal traffic e davart la repartiziun sco er davart il gener d'ulteriurs edifizis e stabiliments en la regiun da recreaziun intensiva. In concept detagliŕ č la basa per il giudicament d'implants turistics da transport (procedura da concessiun) tenor il dretg federal. En il senn d'agir en moda adequata al stgalim (dal general al detagliŕ) daventa er il grad dal stgalim "planisaziun directiva - planisaziun d'utilisaziun - concessiun" adina pli detagliŕ en cas d'in concept turistic d'avertura.
E: Objekte
Keine Objekte vorhanden
